แบบฝึกหัด เรื่อง ศาสนพิธี

รายวิชา สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม
ระดับชั้นประถมศึกษา

ครูฉันทนา ท่าไม้สุข โรงเรียนมารีย์อุปถัมภ์

แผนการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ที่เน้นกระบวนการคิด

รายวิชา สังคมศึกษา ชั้น ป.6 หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 เรื่อง พระพุทธศาสนา
1. สาระและมาตรฐานการเรียนรู้
สาระที่ 1 ศาสนา ศีลธรรม จริยธรรม
มาตรฐาน ส. 1.1 -1.3

2. มาตรฐานการเรียนช่วงชั้น
มาตรฐานที่ ส.1.1.1 – 1.1.2 , ส.1.3.1 – 1.3.2

3. ผลการเรียนรู้ที่คาดหวัง
1. รู้และเข้าใจเรื่องราวพื้นฐานประวัติความเป็นมา หลักคำสอน ศาสดาและคัมภีร์ ของศาสนาในประเทศไทย
2. รู้และเข้าใจการปฏิบัติหลักธรรมของศาสนาที่ตนนับถือ การใช้ภาษาในคัมภีร์ การเข้าร่วมพิธีกรรม วันสำคัญทางศาสนา

4. สาระสำคัญ
พระพุทธศาสนา เป็นศาสนาประจำชาติ เพราะเป็นศาสนาที่คนส่วนใหญ่เคารพนับถือ ในฐานะที่เป็นชาวพุทธ จึงควรศึกษาประวัติพระพุทธศาสนา และประวัติของศาสนา เพื่อตระหนักถึงความสำคัญของพระพุทธศาสนา หลักคำสอนซึ่งปรากฏอยู่เป็นจำนวนมาก โดยมีเป้าหมายเพื่อให้ผู้ปฏิบัติตามและได้ศึกษา และใช้หลักธรรมในการดำเนินชีวิต ซึ่งจะทำให้เกิดความสุขในชีวิตอย่างแท้จริง ศาสนาพิธีของแต่ละศาสนา มีการปฏิบัติที่แตกต่างกันไป แต่มีจุดประสงค์ที่คล้ายกัน คือ ให้ผู้นับถือได้ยึดปฏิบัติแบบอย่างเดียวกัน และเพื่อสืบทอดศาสนา
ต่อไป
1.gif
5. ภาระงานตามผลการเรียนที่คาดหวัง
- แผ่นพับ
- เขียนนิทานเล่มเล็กเกี่ยวกับหลักธรรมนำชีวิต
กิจกรรมการเรียนรู้
จุดประสงค์การเรียนรู้
1. อธิบายพิธีกรรมสำคัญของศาสนาที่ตนนับถือเกี่ยวกับจุดประสงค์ ขั้นตอนของพิธีกรรมและสิ่งที่ใช้ในพิธีกรรมได้
2. สำรวจพิธีกรรมทางศาสนาที่ปฏิบัติในชุมชนของตนได้
3. เข้าร่วมพิธีกรรมทางศาสนาที่ตนนับถือได้
เนื้อหาสาระ ศาสนพิธี
ทักษะกระบวนการ กระบวนการสร้างความตระหนัก , กระบวนการสร้างความคิดรวบยอด
กิจกรรมการเรียนการสอน
1. ครูนำภาพเกี่ยวกับพิธีกรรมสำคัญของศาสนาต่าง ๆ มาให้นักเรียนดู แล้วร่วมกันสนทนาเกี่ยวกับภาพ
2. ให้นักเรียนดูภาพพิธีกรรมสำคัญของพระพุทธศาสนา เช่น พิธีอุปสมบท พิธีเข้าพรรษา พิธีทอดกฐิน
พิธีในวันสำคัญทางพระพุทธศาสนา พิธีการทำบุญ
3. ร่วมกันสนทนานักเรียนที่นับถือพระพุทธศาสนาว่า รู้จักและเคยเข้าร่วมพิธีกรรมเหล่านี้หรือไม่ และ
นอกจากพิธีกรรมที่ยกตัวอย่างมาแล้ว ยังมีพิธีกรรมอื่น ๆ อะไรบ้างที่นักเรียนรู้จัก และเคยเข้าร่วมพิธีกรรม
4. ให้นักเรียนร่วมกันสนทนาถึงพิธีกรรมต่าง ๆ ทางพระพุทธศาสนาเกี่ยวกับความหมาย หรือจุดประสงค์
ของพิธีกรรม ขั้นตอนการทำพิธีกรรม และวัสดุอุปกรณ์สำคัญที่ใช้ในพิธีกรรม
5. ครูอธิบายว่า พิธีกรรมสำคัญของพระพุทธศาสนา แบ่งเป็น 3 ประเภท คือ พิธีกรรมที่เกี่ยวกับวินัยสงฆ์พิธีกรรมที่เกี่ยวกับวันสำคัญทางพระพุทธศาสนา และพิธีกรรมที่เกี่ยวกับชีวิตประจำวัน แล้วช่วยกันสรุปเขียนเป็นแผนภูมิ และให้นักเรียนอ่านพร้อมกัน จากนั้น ครูติดแผนภูมิที่ป้ายนิเทศ ผนังห้อง หรือมุมความรู้เพื่อให้นักเรียนได้ศึกษาตามความสนใจ
6. ครูและนักเรียนช่วยกันสรุปความรู้เรื่อง พิธีกรรมสำคัญของพระพุทธศาสนา ดังนี้
1) พิธีกรรมสำคัญของพระพุทธศาสนา แบ่งเป็น 3 ประเภท คือ พิธีกรรมที่เกี่ยวกับวินัยสงฆ์ พิธีกรรมที่เกี่ยวกับวันสำคัญทางพระพุทธศาสนา และพิธีกรรมที่เกี่ยวกับชีวิตประจำวัน
2) พิธีกรรมที่เกี่ยวกับวินัยสงฆ์ เช่น พิธีบรรพชา พิธีอุปสมบท พิธีเข้าพรรษา พิธีทอดกฐิน
3) พิธีกรรมที่เกี่ยวกับวันสำคัญทางพระพุทธศาสนา เช่น วันมาฆบูชา วันวิาสขบูชา วันอาสาฬหบูชา เป็นต้น
4) พิธีกรรมที่เกี่ยวกับชีวิตประจำวัน แบ่งเป็น งานมงคล เช่น งานวันเกิด งานแต่งงาน งานขึ้นบ้านใหม่ เป็นต้น และงานอวมงคล เช่น งานพิธีศพ งานทำบุญอัฐิ เป็นต้น
7. ให้นักเรียนเล่นเกมแบ่งกลุ่ม จัดแต่งตั้งหัวหน้ากลุ่ม แบ่งหน้าที่รับผิดชอบ ให้แต่ละกลุ่มรับใบความรู้
และใบงาน ทำรายงานเรื่องที่กำหนดให้ ลงในใบงานที่ 1 เรื่อง พิธีกรรมศาสนา แล้วนำเสนอผลงานที่หน้าชั้น
8. ให้นักเรียนร่วมกันอภิปรายสรุปเกี่ยวกับ ศาสนพิธี และทำแบบฝึกหัด
animation-cartoon-006.gif

ศาสนพิธี
พิธี คือ แบบอย่าง แบบแผน หรือรูปแบบต่างๆ ที่พึงปฏิบัติในทางศาสนา โดยเฉพาะพระพุทธศาสนา เรียกว่า ศาสนพิธี ความจริงเรื่อง ศาสนพิธี เป็นเรื่องที่มีด้วยกันทุกศาสนา และเป็นเรื่องเกิดขึ้นทีหลังศาสนา หมายความว่า มีศาสนาเกิดขึ้นก่อนแล้วจึงมีพิธีต่างๆ เกิดตามมาภายหลัง แม้ศาสนพิธีในพระพุทธศาสนาก็เช่นกัน เกิดขึ้นภายหลังทั้งสิ้นเหตุเกิดศาสนพิธีในพระพุทธศาสนานี้ ก็เนื่องจากมีหลักการของพระพุทธศาสนา ซึ่งพระพุทธเจ้าทรงวางไว้แต่ในปีที่ตรัสรู้ เพื่อสาวกจะได้ถือเป็นหลักในการออกไปประกาศพระศาสนา อันเรียกว่า "โอวาทปาติโมกข์" ในโอวาทนั้น มีหลักการสำคัญที่ทรงวางไว้เป็นหลักทั่วๆไป ๓ ประการคือ
๑. สอนไม่ให้ทำความชั่วทั้งปวง
๒. สอนให้อบรมกุศลให้พร้อม
๓. สอนให้ทำจิตใจของตนให้ผ่องแผ้ว
โดยหลักการทั้ง ๓ นี้ เป็นอันว่าพุทธบริษัทต้องพยายามเลิกละความประพฤติชั่วทุกอย่าง จนเต็มความสามารถ และพยายามสร้างกุศลสำหรับตนให้พร้อมเท่าที่จะสร้างได้ กับพยายามชำระจิตใจให้ผ่องใสอยู่เสมอ ด้วยการพยายามทำตามคำสอนในหลักการการนี้ เป็นการพยายามทำดี เรียกว่า "ทำบุญ" และการทำบุญนี้แหละพระพุทธเจ้าทรงแสดงวัตถุ คือที่ตั้งอันเป็นทางไว้โดยย่อ ๆ ๓ ประการ เรียกว่า "บุญกิริยาวัตถุ" คือ
๑. ทาน การบริจาคสิ่งของของตนให้เป็นประโยชน์แก่ผู้อื่น
๒. ศีล การรักษากายวาจาให้สงบเรียบร้อยไม่ล่วงพุทธบัญญัติ
๓. ภาวนา การอบรมจิตใจให้ผ่องใสในทางกุศล
บุญกิริยานี้เอง เป็นแนวให้พุทธบริษัทปฏิบัติตามหลักการดังกล่าวข้างต้น และเป็นเค้าให้เกิดศาสนพิธีต่างๆ ขึ้นโดยนิยม คือ ในกาลต่อ ๆ มา พุทธบริษัทนิยมทำบุญ ไม่ว่าจะปรารภเหตุใดๆ ก็ให้เข้าหลักบุญกิริยาวัตถุ ๓ นี้ โดยเริ่มต้นมีการรับศีล ต่อไปภาวนาด้วยการสวดมนต์เองหรือฟังพระสวดแล้วส่งใจไปตาม จบลงด้วยการบริจาคทานตามสมควร เพราะนิยมทำบุญเป็นการบำเพ็ญความดีดังกล่าวนี้ และทำในกรณีต่าง ๆ กันตามเหตุที่ปรารภ จึงเกิดพิธีกรรมขึ้นมากประการ เมื่อพิธีกรรมใด เป็นที่นิยมและรับรองปฏิบัติสืบ ๆ มาจนเป็นประเพณี พิธีกรรมนั้นก็กลายเป็นศาสนพิธีขึ้น ฉะนั้น ศาสนพิธีจึงมีมากมาย เมื่อแยกเป็นหมวดก็สงเคราะห์ได้ ๔ หมวด คือ
๑. หมวดกุศลพิธี ว่าด้วยพิธีบำเพ็ญกุศล
๒. หมวดบุญพิธี ว่าด้วยพิธีทำบุญ
๓. หมวดทานพิธี ว่าด้วยพิธีถวายทาน
๔. หมวดปกิณกพิธี ว่าด้วยพิธีเบ็ดเตล็ด
อ้างอิง : เว็บไซด์ธรรมะไทย
animation-cartoon-004.gif